İlaç Besin etkileşimleri hakkında temel bilgiler

İnsanlar besin maddeleri ile birlikte çeşitli ilaçlara ve bazı kimyasal maddelere maruz kalırlar. Besinler de esas olarak kimyasal maddelerdir ve ilaçlarla benzeşen reaksiyonlara girerler. İlaçlar arasında değişik şekillerde etkileşmeler olabildiği gibi,besinlerle ilaçlar arasında da etkileşmeler olabilir. İlaçlarla besinler arasındaki etkileşmeleri incelemeden önce ilaçlar hakkında bazı genel kavramları incelemek yararlı olur. İlaç,biyolojik olayları etkileyebilen kimyasal maddelere verilen genel addır. İlaç terimi hastalıların tedavisi ve önlenmesi amacıyla kullanılan kimyasal maddeleri ifade eder.

 Dünya Sağlık Örgütü’nün tanımına göre ilaç,fizyolojik sistemleri veya patolojik durumları insanın yararı için değiştirmek veya incelemek amacıyla kullanılan veya kullanılması öngörülen herhangi bir madde veya üründür.

 İlaçlar uygun dozlarda ve endikasyonlarda kullanılmadıkları zaman zehir etkisi yaparlar. Besin maddeleri de bazı koşullarda zehir etkisi yapabilir. Su ,tuz ve bazı yağda eriyen vitaminler bunlara örnek olarak sayılabilir. Vücudun ilaçlardan yararlanma oranı farklı olabilir. İlacın uygulanma yerinden absorbe edilme oranı olarak tanımlanan bu kavrama ‘biyoyararlılık’ denir. Gıdalar belirli koşullarda ilaçların biyoyararlanımını değiştirirler.

 Diyet ve kişinin beslenme durumu ilaçların farmakokinetik  özelliklerini değişik şekillerde etkilemekte ve sonuç olarak ilaçların etkisini değiştirebilir. İlaç açısından bakıldığında ilacın farmakokinetik profili yani yüksek veya düşük klerensli olması,o ilacı metabolize eden metabolik yollar ve enzimler ve uygulanan ilacın biyofarmasötik karakteristikleri  ( hızlı salıverilen veya devamlı salıverilen )  dikkate alınmalıdır. Diyet açısından, direkt bir öğünün veya besinin etkileri uzun süren diyet değişikliklerinden farklı değerlendirilmelidir. Bazal beslenme durumu , hastalıklar,diyet kısıtlamaları,paranteral beslenme durumu gibi hastaların kişisel özellikleri de ayrıca değerlendirilmelidir. Bu durumda bir çalışmada elde edilen bulguları diğerlerine aynen uyarlamak ve belirli sonuçlara ulaşmak zor olabilir.

 Sonuç olarak,beklenmedik bir ilaç etkisi görüldüğünde hekim,hastanın beslenme durumunu,gıda alımını ve kullandığı ilaçları dikkatle değerlendirmeli ve muhtemel bir besin-ilaç etkileşmesi olabileceği ihtimalini hatırda tutmalıdır.

BESLENME AÇISINDAN  İLAÇ METABOLİZMASI

 İlaçlar vücuda yabancı olan ve besin değeri olmayan kimyasal maddelerdir. İlacın etkinliği uygun konsantrasyonda hedef organ veya dokuya varabilmesine bağlıdır.


 METABOLİZMA

         
İlacın etkinliği alınma yolu ,miktarı,süresi,birlikte alınan diğer maddeler ile kişinin

fizyolojik durumu,sağlık ve beslenme durumundan önemli düzeyde etkilenmektedir. Diğer yandan ilaçlar da kişinin sağlık durumu yanında beslenme durumunu değiştirebilmektedir.

SİNDİRİM SİSTEMİNDE ETKİLEŞİM

 Sindirim sisteminde ilaçlar ve besinler arasındaki etkileşim birbirlerinin emilimlerini artırarak ,azaltarak veya metabolizmalarını değiştirerek gerçekleşir. Bu etkileşimler ağızdan başlayıp gastrointestinal kanal boyunca devam eder. İlaçlarla besin öğeleri arasındaki etkileşimler Şekil 2 ‘de görülmektedir.

İlaçların besinlerin bileşimindeki öğelerle bağlanması

Besinlere bağlı etkiler

    * Gastrointestinal geçiş
    * Membranlardan geçiş
    * First-pass  metabolizm
    * Safra akışı

Kaynakça:Ankara Eğitim Araştırma Hastanesi  Filiz  Özoğlu Beslenme ve Diyet Uzmanı